Pierwsze skojarzenia jakie przychodzą większości z nas do głowy na myśl o Włoszech to wyrazisty temperament południowców i ich luźne podejście do życia, wino, słońce, pizza, spagetti oraz cappuccino. Z okazji trwającego w naszej szkole Tygodnia hiszpańsko-włoskiego serwujemy garść dodatkowych ciekawostek językowych, kulturowych oraz kulinarnych związanych z mieszkańcami Półwyspu Apenińskiego, których motto brzmi ‚la dolce vita’!, czyli ‚życie jest piękne’!

Na początek poznajmy kilka zwrotów językowych, które pomogą przełamać barierę w kontaktach z Włochami, którzy zazwyczaj zachwycają się, gdy ktoś próbuje mówić ich językiem.

  • Do niedawna obok oficjalnego języka włoskiego istniało ponad 1,5 tysiąca dialektów.
  • Językiem włoskim na świecie posługuje się ponad 100 milionów ludzi.
  • Najlepszym sposobem aby podszlifować język włoski, jest pójście do kina, ponieważ większość filmów we Włoszech jest dubbingowana.

Włochy czy Italia?

Co ciekawe, w wielu językach nazwa tego państwa brzmi Italia, podczas gdy w języku polskim określane jest ono terminem Włochy. Etymologia tego określenia wywodzi się z czasów starożytnych kiedy tereny dzisiejszych Włoch zamieszkiwało celtyckie plemię Wolków- w językach germańskich określane jako Walh, co znaczyło “obcy”. My, Polacy zapożyczyliśmy to słowo od naszych zachodnich sąsiadów w formie „Wołch”, a po przestawieniu liter „o” i „ł” otrzymaliśmy wyraz używany do dziś, czyli „Włoch”.

Włoskie zwyczaje

  • Z okazji Mikołajek, do włoskich dzieci nie przychodzi Mikołaj lecz czarownica Befana- wróżka, etymologicznie pochodzi od gr. epiphaneia hiera(Święto Objawienia), łac. epiphania, a po włosku Epifania, stąd Strega di Beffania (Czarownica Święta Objawienia). Dzieci ostrzega sie, że jeżeli nie będą grzeczne, to wiedźma Befana włoży im do świątecznej skarpety węgiel, popiół, cebulę lub czosnek.
  • Z racji sprzyjającego klimatu Włochy to kraj skuterów oraz motocykli, które często służą jako jedyny środek transportu pozwalający przebić się przez zakorkowane miasto.

  • Sklepy otwarte są głównie miedzy 9 a 20 z przerwą około południa. Urzędy pocztowe pracują z reguły tylko między 8 a 13.30, choć w miejscowościach turystycznych nieco dłużej.
  • Włochów charakteryzuje głośne mówienie, wybuchowość oraz pozytywne nastawienie do życia i innych ludzi. Salwy śmiechu oraz gwar dochodzą turystów z każdej strony, a ich bezpośredniość może być przez wielu odbierana jako natarczywość. Rozmowy prowadzone przez Włochów to nie tylko słowa, ale przede wszystkim gesty.

  • Wśród wielu Włochów panuje przekonanie, że mieszkanie z rodzicami nawet wiele lat po osiągnięciu pełnoletniości nie jest niczym dziwnym.
  • Włosi to naród spożywający najwiecej makaronu. Przeciętny Włoch zjada rocznie aż 26 kilogramów makaronu, a według Włochów prawdziwy makaron to ten, który bazuje na semolinie, czyli grubej mące bogatej w białko, którą wytwarza się z pszenicy durum oraz wody.

Ciekawostki kulinarne

Nie sposób mówić o Włoszech z pominięciem kuchni włoskiej i jej specjałów. Na śniadanie (prima colazione) najlepiej wybrać się do kawiarni (Caffè) na placu (piazza) i delektować się wyśmienitym smakiem espresso lub cappuccino z pianką z ciepłego mleka oraz cornetto (słodką bułeczką). Włoski obiad składa się z przystawki (antipasto), dania mącznego lub zupy (pasta), dania głównego (mięso, ryby lub drób), a na koniec serwowany jest deser. Do obiadu często pija się czerwone wino. Typowy posiłek główny składa się z 3–4 dań:

  • Aperitivo – aperitif na zaostrzenie apetytu, jak Campari, Cinzano, czy Vermouth.
  • Antipasto – czyli przystawka"przed posiłkiem", zimne lub ciepłe przekąski
  • Primo – "pierwsze danie", najczęsciej na ciepło makaron, risotto lub zupa.
  • Secondo – "drugie danie”, czyli danie główne, w postaci ryby lub mięsa.
  • Formaggio e frutta – "ser i owoce", pierwszy deser.
  • Dolce – "deser", ciastka
  • Caffè – kawa, Espresso, cappuccino, caffè latte, caffè macchiato, latte macchiato
  • Digestivo – "na trawienie” serwowane są likiery np. grappa

Rzućmy okiem na popularne dania i przekąski kuchni włoskiej:

  • Crostini [krostini] to małe przekąskowe tosty, opiekane lub grillowane, głównie z pieczywa niesolonego, posmarowane oliwą i pastami z pomidorów, oliwek, trufli, etc.
  • Bruschetta [brusketta] (w Toskanii zwana też fettunta) to zazwyczaj nieco większe grillowane kawałki chleba posmarowane oliwą i czosnkiem, z solą i pieprzem, pomidorami i cebulką, a także z szynką, warzywami
  • Focaccia [fokaczia] rodzaj pieczywa, które często przypomina pizzę, ale charakteryzuje się grubym ciastem. Jest to płaski chleb pieczony z solonego ciasta drożdżowego z dodatkiem oliwy z oliwek, a na wierzchu ziół, często także oliwek, cebuli, sera, mięsa czy warzyw. 
  • Calzone- rodzaj pieroga zapiekanego w piekarniku, nadziewanego różnymi smakołykami.
  • Frittata- rodzaj omletu z dodatkami (np. z papryką, kiełbaską chorizo, seremmascarpone) smażonego na patelni i dopiekanego w piekarniku.
  • Polenta– włoska potrawa ludowa sporządzana obecnie na ogół z mąki kukurydzianej lub kaszki kukurydzianej, niekiedy z dodatkiem sera i różnych sosów, np. sosu pomidorowego
  • Gnocchi [niokki] -rodzaj włoskich klusek. Istnieje wiele regionalnych wersji tej potrawy, m.in. z ziemniaków, warzywnych purée, sera, mąki gryczanej. Dodatkami do gnocchi są różne sosy, np. pomodoro, funghi, pesto.
  • Minestrone- gęsta zupa na bazie warzyw, głównie cukinii, fasolki szparagowej, marchwi, zielonego groszku oraz szpinaku. Jest podawana na różne sposoby: z drobnym makaronem, ryżem, czy grzankami
  • Prosciutto crudo [prosziutto] to włoska szynka wieprzowa dojrzewająca 18 miesięcy. Mięso nie zawiera konserwantów, a jedynie sól morską. Posiada typowy różowy kolor i przyjemny aromat. Wyróżnia ją delikatny i słodki smak.
  • Agliata [aglijata] -rodzaj czosnkowej pasty, jeśli chodzi o zastosowanie, jest nieco podobna do prowansalskiego Aioli. We Włoszech pokrewna jej jest także Porrata.

We Włoszech znajdziemy różne rodzaje restauracji -ristorante, trattoria, pizzeria, osteria, taverna:

  • ristorante, czyli droższe restauracje, serwujące wykwintne dania
  • pizzeria – restauracja serwująca głównie pizzę
  • trattoria – zazwyczaj mniej oficjalne miejsce niż ristorante, z przyjemną atmosferą oraz bardzo smacznym jedzeniem o lokalnych korzeniach, wino sprzedawane jest na karafki
  • taverna, czyli włoski pub, którego charakter, atmosfera i wystrój, kojarzy się z żeglarstwem
  • osteria – gospoda, karczma oberża, gdzie pija się wino i kosztuje przekąski

W ramach tygodnia hiszpańsko-włoskiego miło nam było gościć wszystkich zainteresowanych na zajęciach pokazowych organizowanych w naszej szkole. Dziękujemy za przybycie i zapraszamy na kolejne tygodnie językowo-kulinarne! Kolejne języki już wkrótce :)

A na koniec, ponieważ nieodłącznym elementem wszystkich rozmów we Włoszech jest gestykulacja, poznajmy tajniki i znaczenie włoskiego języka ciała :)